Introductie

In de Nederlandse techwereld en de Tweede Kamer gaan steeds luider stemmen op over onze grote afhankelijkheid van Amerikaanse clouddiensten. Onlangs bleek uit een NOS-onderzoek dat van 16.500 onderzochte Nederlandse websites maar liefst 67% gekoppeld is aan minimaal één Amerikaanse cloudservice. Denk aan populaire platforms als Microsoft 365, Google Workspace, Amazon Web Services – veel MKB-bedrijven gebruiken ze dagelijks zonder erbij stil te staan wat er zou gebeuren als ze wegvielen. Die vraag is urgenter dan ooit. Een Nederlandse techondernemer verwoordde het treffend: “Het ondenkbare is denkbaar geworden. Er kan een conflict ontstaan tussen de VS en Europa waarbij een regering-Trump met één druk op de knop ons digitale leven stilzet.” Met andere woorden, als de politieke sterren verkeerd staan, zou een Amerikaanse president in theorie kunnen besluiten dat Amerikaanse techbedrijven hun Nederlandse klanten moeten afsluiten. Sciencefiction? Laten we hopen van wel – maar de afhankelijkheid is reëel, en daarmee het risico.

Ook los van zo’n rampscenario zijn er genoeg redenen voor Nederlandse bedrijven om te streven naar digitale soevereiniteit (onafhankelijkheid). Wanneer uw bedrijfsvoering grotendeels leunt op cloudsoftware van buiten Europa, geeft u onbewust veel controle uit handen. Wat als Microsoft morgen beslist bepaalde diensten te beperken? Wat als Amerikaanse wetgeving – denk aan de Cloud Act – toegang eist tot uw klantgegevens op Amerikaanse servers? En hoe zit het met doorlopende kosten en vendor lock-in? Dit artikel zet uiteen waarom te veel vertrouwen op Amerikaanse clouddiensten een risico vormt voor continuïteit, en hoe u als MKB stap voor stap meer digitaal onafhankelijk kunt worden. Het goede nieuws: een “Nederlandse cloud” is niet langer een verre droom, maar iets dat u vandaag al in uw eigen bedrijf kunt realiseren.

De verborgen risico’s van Amerikaanse cloud-afhankelijkheid

Die Amerikaanse clouddiensten werken toch prima? Waarom zou ik veranderen? Deze gedachte leeft bij veel ondernemers. Toch kleven er verborgen risico’s aan een sterke afhankelijkheid van Big Tech, die zich op een kritiek moment kunnen openbaren:

• Bedrijfscontinuïteit in gevaar bij een enkel falingspunt: Wanneer al uw essentiële systemen – e-mail, documentopslag, CRM, boekhouding, noem maar op – draaien via één van de grote Amerikaanse providers, vormt dat een single point of failure. Valt zo’n dienst weg, dan ligt uw bedrijf plat. Stel dat Office 365 urenlang onbereikbaar is, of Google Drive kampt met een storing: hoe werken uw medewerkers dan verder? De meest extreme vorm is het scenario dat in Den Haag werd besproken: als spanningen hoog oplopen en de VS besluit de stekker eruit te trekken voor Nederlandse klanten, komt echt heel Nederland stil te staan. MKB-bedrijven zijn daar in het bijzonder kwetsbaar voor, omdat ze vaak geen redundante systemen achter de hand hebben. Minder afhankelijk worden betekent dat u altijd een Plan B hebt: draait uw mail bijvoorbeeld via een Nederlandse server, dan bent u niet meer compleet lamgelegd als ergens over de oceaan iets misgaat.
• Juridische en privacy-risico’s (Cloud Act & co): Amerikaanse techbedrijven vallen onder Amerikaanse wetgeving, ongeacht waar de klanten zitten. De Cloud Act verplicht hen bijvoorbeeld om data van buitenlandse klanten te overhandigen aan de Amerikaanse autoriteiten als daarom gevraagd wordt. Uw bedrijfsdata in een Amerikaanse cloud is dus nooit 100% “van u alleen”. Voor bedrijven die werken met gevoelige klantgegevens of privacykritische info kan dit een nachtmerrie zijn – u voldoet braaf aan de AVG/GDPR, maar op de achtergrond zou een buitenlandse overheid meekijken. Door uw data in Nederland of op z’n minst binnen de EU op te slaan, voorkomt u dit soort hoofdbrekens. U weet dan zeker dat EU-privacywetgeving van toepassing is en dat er geen vreemde mogendheid ineens met uw data aan de haal kan. Zeker voor sectoren als zorg, recht of technologie is dit een belangrijk argument voor digitale onafhankelijkheid.
• Vendor lock-in en minder onderhandelingsmacht: Veel MKB’ers voelen zich gevangen in het ecosysteem van Microsoft of Google – “we zitten in de houdgreep,” zoals het wel genoemd wordt. Je werkt nu eenmaal al jaren met deze software; overstappen lijkt ingewikkeld en tijdrovend. Die lock-in betekent ook dat u overgeleverd bent aan de voorwaarden en prijsstellingen van die grote spelers. Zo hebben we gezien dat licentiemodellen kunnen veranderen (bijv. functionaliteit die ineens alleen in een duurder abonnement zit) of dat de abonnementsprijs jaarlijks stijgt. Als klein bedrijf heb je weinig invloed op zulke besluiten van een techreus. Meer spreiding in uw IT-leveranciers zorgt voor gezond evenwicht: u kunt makkelijker overstappen als partij A iets doet wat u niet bevalt, omdat u niet volledig van één platform afhankelijk bent. Dit geeft u als ondernemer meer controle over kosten en voorwaarden. Bovendien stimuleert het innovatie binnen Europa – door lokale alternatieven te steunen dwingt u iedereen, ook de groten, om scherp geprijsd en klantvriendelijk te blijven.
• Ondersteuning en bereikbaarheid: Heeft u ooit geprobeerd met urgentie de supportlijn van een wereldwijde cloudprovider te bellen? Veel succes – u belandt vaak in een wachtrij of bij een eerstelijns supportmedewerker die uw bedrijf niet kent. Voor kritieke problemen wil een ondernemer direct iemand aan de lijn die begrijpt hoe belangrijk het is. Een voordeel van Nederlandse dienstverleners is dat ze vaak persoonlijkere ondersteuning bieden. U bent geen nummertje; soms hebt u rechtstreeks contact met een expert of zelfs de eigenaar van de dienst. Ook is er geen taalbarrière of tijdzone-verschil. Die menselijke maat kan een enorm verschil maken op een stressvol moment. Daarnaast biedt een eigen omgeving op Nederlandse bodem simpelweg meer inzicht en zeggenschap: u weet waar uw data fysiek staat, en bij sommige cloudoplossingen kunt u zelfs specifieke wensen doorgeven (bijvoorbeeld welke serverlocatie te gebruiken). Zo krijgt u uw regie over ICT weer een beetje terug.

Kortom, volledige afhankelijkheid van Amerikaanse cloudleveranciers brengt risico’s met zich mee die wellicht niet dagelijks voelbaar zijn, maar die op de achtergrond wel degelijk spelen. Digitale onafhankelijkheid gaat over het verkleinen van die risico’s, zodat u als ondernemer zélf aan het stuur blijft, ongeacht ontwikkelingen buiten uw bedrijf.

Nederlandse cloud-alternatieven: ze bestaan écht

Een veelgehoorde misvatting is: “Er is toch geen volwaardig alternatief voor Microsoft of Google?” Die gedachte is begrijpelijk – de producten van techgiganten zijn alomtegenwoordig en vaak gebruiksvriendelijk. Toch laten Nederlandse cloudbedrijven en politici zien dat er wel degelijk opties zijn. “Wij krijgen steeds te horen dat er geen alternatief is voor Microsoft of Google, maar we laten vandaag zien dat die er wél degelijk is,” zei Tweede Kamerlid Kathmann recentelijk. Sterker nog, Nederlandse providers claimen 80% van wat de Amerikanen bieden te kunnen leveren – van data-opslag tot software en e-maildiensten. Het is dus niet nodig om het wiel opnieuw uit te vinden; veel oplossingen liggen al klaar. Enkele voorbeelden van hoe u uw vertrouwde tools kunt vervangen door Nederlandse of Europese varianten:

• E-mail en kantoorsoftware: U kunt moeiteloos overstappen van bijvoorbeeld Gmail/Outlook naar een Nederlandse e-maildienst met volledige ondersteuning voor IMAP/Exchange, agenda’s en contacten. Er zijn aanbieders in Nederland die beveiligde, advertentievrije e-mailhosting bieden voor bedrijven, met servers hier te lande. Voor tekstverwerking, spreadsheets en presentaties bestaan er open-source kantoorapplicaties (LibreOffice, OnlyOffice) of online suites die u op een eigen server kunt draaien. Denk aan Nextcloud in combinatie met Collabora/OnlyOffice – zo heeft u een eigen “mini-Office365” in huis, volledig onder eigen beheer. Deze oplossingen werken in de browser net als Google Docs, en medewerkers kunnen realtime samenwerken aan documenten. Het vergt misschien een korte gewenning, maar de functionaliteit (documenten delen, versiebeheer, comments, et cetera) is aanwezig zonder dat uw data Amerikaans grondgebied raakt.
• Bestandenopslag en back-ups: In plaats van al uw bedrijfsbestanden in OneDrive, Dropbox of Google Drive te zetten, kunt u kiezen voor opslag bij een Nederlandse cloudprovider. Er zijn bedrijven – vaak verenigd in initiatieven als de Dutch Cloud Community – die object storage aanbieden vergelijkbaar met Amazon S3, of simpelweg een “cloud schijf” voor zakelijk gebruik. En wat dacht u van back-ups? Veel MKB’ers gebruiken Amerikaanse diensten om back-ups in de cloud te bewaren, maar er zijn ook Nederlandse oplossingen die dagelijkse back-ups van uw servers, website of werkstations versleuteld wegschrijven in een datacenter om de hoek. Zo weet u zeker dat in geval van nood uw back-up onder Nederlandse vlag valt en snel teruggehaald kan worden, zonder afhankelijkheid van internationale verbindingen. Bovendien is Nederland door de uitstekende internetknooppunten een prima locatie: de snelheid van bijvoorbeeld een Nederlandse cloud drive doet echt niet onder voor de grote Silicon Valley-cloud – mogelijk merkt u zelfs dat downloads/uploads stabieler zijn door de korte afstand.
• Branche-specifieke software (CRM, boekhouding, etc.): Veel bedrijven gebruiken SaaS-oplossingen van Amerikaanse makelij voor klantbeheer, verkoop, boekhouding of planning. Ook hier loont het om rond te kijken in eigen land of Europa. Voor vrijwel elk type software bestaat inmiddels een Europees alternatief. Enkele Nederlandse aanbieders ontwikkelen bijvoorbeeld CRM-systemen gericht op het MKB die draaien op Nederlandse servers. Er zijn boekhoudpakketten van eigen bodem die online toegankelijk zijn (denk aan Exact voor Boekhouden of e-Boekhouden.nl) – uw financiële data blijft dan binnen Nederland. Mocht een perfect passend alternatief ontbreken, dan is maatwerk een optie: open-source pakketten als Odoo (ERP/CRM) of Dolibarr kunnen door een IT-partner als ARS-ICT worden geïmplementeerd en gehost in een Nederlandse cloud. Het klinkt misschien groot, maar voor een klein bedrijf kan een slanke installatie van zo’n systeem juist precies op maat gemaakt worden, zonder overbodige functies en met volledige controle over waar de data staat.
• Webhosting en cloud-infrastructuur: Heeft u een website, webshop of applicatie draaien? Grote kans dat die bij een hostingpartij staat – zorg dat dat er één is die in Nederland of op z’n minst in Europa host. Veel gemeenten en overheden zijn hier al mee bezig: waarom zou een Nederlandse site in een Amerikaans datacenter staan als we hier uitstekende datacenters hebben? Providers als TransIP, True, Leaseweb, Byte (en vele anderen) bieden hostingpakketten en cloudservers met de garantie van Nederlandse locaties. Voor zwaardere toepassingen kunt u denken aan Europese IaaS/PaaS aanbieders – bijvoorbeeld OVHcloud (Frankrijk) of Hetzner (Duitsland) – waarbij u contractueel kunt vastleggen dat gegevens in de EU blijven. Het verschil zit ‘m ook in juridische bescherming: een Europees bedrijf kan niet zomaar aan de kant worden gezet door een besluit uit Washington. U heeft dan de zekerheid dat er Europese toezichthouders en wetgeving toezien op uw continuïteit.

Natuurlijk is het zo dat Microsoft’s ecosysteem tot in de puntjes geïntegreerd is en alternatieven vaak wat meer combinatie vergen. Maar dat hoeft geen obstakel te zijn – met een goed plan koppelt u de bouwstenen aan elkaar. Zo kunt u bijvoorbeeld een Nederlandse maildienst combineren met Nextcloud voor bestanden, en die integreren zodat vanuit uw Nextcloud direct gemaild kan worden. Of u gebruikt een chat/vergaderplatform als Jitsi of Teamspeak (gehost in NL) naast uw losse tools. Deze modulariteit heeft een voordeel: als één schakel faalt, blijft de rest overeind. U bent niet meer in één klap offline. En uw medewerkers zullen merken dat hun dagelijkse werk nauwelijks verandert – ze sturen nog steeds mails, plannen afspraken en bewerken documenten in een vertrouwde interface, alleen de naam rechtsonder in beeld is anders. Sterker nog, u kunt er intern een positief verhaal van maken: “Wij werken voortaan met Nederlandse cloudoplossingen. Jullie data blijft in eigen land en we zijn minder afhankelijk van buitenlandse partijen.” Dat klinkt voor veel mensen best als een geruststelling.

Stappenplan: op weg naar digitale onafhankelijkheid

Rome is niet in één dag gebouwd – en uw IT-omgeving wordt niet in één middag geheel omgezet. Maar met een stapsgewijze aanpak kunt u zonder grote onderbrekingen de overgang maken. Onderstaand stappenplan hanteren wij bij ARS-ICT vaak om MKB-klanten richting meer onafhankelijkheid te helpen:

Stap 1: Breng uw huidige afhankelijkheden in kaart. Kijk kritisch naar alle IT-diensten die u gebruikt en noteer welke ervan in Amerikaanse handen zijn. Van het besturingssysteem op uw pc’s (Windows of macOS – beiden Amerikaans) tot de cloudsoftware (bijv. Adobe, Office, Google Analytics, Slack, etc.). Deze inventarisatie opent vaak de ogen. Misschien merkt u dat uw website op AWS draait, uw klantgegevens in HubSpot (US) staan en u met klanten videobelt via Zoom – dat zijn drie afhankelijkheden in één zin. Maak een lijst en markeer de kritieke onderdelen: waar kunt u écht niet zonder als het wegvalt? Die kritieke pijlers (bijvoorbeeld e-mail, klantdata, financiële administratie) krijgen prioriteit bij het zoeken van alternatieven.

Stap 2: Bepaal de strategie per onderdeel. Niet alles hoeft direct vervangen te worden. Sommige Amerikaanse diensten zijn minder risicovol of hebben (nog) geen goed alternatief. Kies uw gevechten zorgvuldig. Stel bijvoorbeeld vast: communicatie en data-opslag moeten als eerst naar een Nederlands alternatief, want zonder mail of data ligt alles plat. Zaken als een marketingtool of een specifieke niche-software kunnen eventueel blijven draaien zolang u een export heeft van de data. Het gaat erom dat u geleidelijk de afhankelijkheid vermindert, beginnend bij de grootste risico’s. Maak een plan: welke diensten pakt u in fase 1, welke in fase 2, etc. Denk ook na of u voor een paar dingen een hybride oplossing wil behouden: bijvoorbeeld deels in eigen huis en deels in de cloud, om het beste van twee werelden te houden.

Stap 3: Zoek geschikte Nederlandse/EU-alternatieven. Dit is wellicht de meest intensieve stap, want u moet per onderdeel een nieuwe oplossing vinden. Gelukkig staat u er niet alleen voor – online zijn er lijstjes te vinden van “Europese alternatieven voor X”, en u kunt advies inwinnen bij IT-dienstverleners. Let bij het kiezen op: functionaliteit (dekt het uw behoeften?), gebruiksgemak (hoe vinden mijn medewerkers dit?), kosten, en migratiemogelijkheden (kan ik data importeren?). Sommige keuzes zijn eenvoudig: webhosting verplaatsen is bijvoorbeeld goed te doen en er zijn talloze prima Nederlandse hosters. Voor complexere dingen als een ERP-systeem kan het zijn dat u een IT-partner inschakelt die een open-source pakket opzet en beheert in een Nederlandse cloud voor u. Belangrijk is om de betrouwbaarheid van de beoogde nieuwe leverancier te toetsen: heeft deze partij goede referenties, heldere voorwaarden, en bij voorkeur certificeringen op het gebied van beveiliging of data-opslag? U wilt immers niet van de regen in de drup belanden. Vaak geldt: in eigen land is zoiets makkelijker na te gaan dan bij een anonieme gigant ver weg.

Stap 4: Migreer gecontroleerd en met back-ups. Nu komt de uitvoering: het overzetten van uw gegevens en processen. Doe dit stap voor stap. Begin klein, bijvoorbeeld met een pilot of test. Zet één afdeling of een paar gebruikers op de nieuwe oplossing om ervaring op te doen, terwijl de rest nog op de oude zit. Zo kunt u kinderziektes ontdekken zonder dat uw hele bedrijf stilvalt. Zorg in deze fase dat er actuele back-ups zijn van al uw data, los van zowel de oude als de nieuwe dienst. Bijvoorbeeld: voordat u van Google Workspace naar een Nederlandse mailhost gaat, exporteert u al uw e-mails en documenten naar een extern opslagmedium. Mocht er iets onverwachts misgaan, dan is niets voorgoed weg. Plan de daadwerkelijke omschakeling op een rustig moment – idealiter een weekend of avond – en informeer iedereen tijdig. Tijdens de migratie is het handig om stap voor stap te werken: eerst de data kopiëren, dan testen of alles werkt in de nieuwe omgeving, en pas dan de switch maken. Een e-mailmigratie kunt u bijvoorbeeld zo doen dat op vrijdag alle historische mails zijn geïmporteerd bij de nieuwe provider, en op maandagochtend iedereen inlogt op het nieuwe systeem; de oude blijft dan nog heel even functioneren als backup om er zeker van te zijn dat niets ontbreekt. Door dit gecontroleerd te doen voorkomt u dat u “in het donker springt” – er is altijd een weg terug als dat nodig is.

Stap 5: Laat alles netjes integreren en instrueren. Na de technische verhuizing is het tijd om de puntjes op de i te zetten. Zijn alle nieuwe tools goed met elkaar verbonden? Misschien moeten er nog instellingen worden gedaan zodat uw desktop-apps samenwerken met de nieuwe cloud (denk aan een Outlook-profiel instellen voor de nieuwe mailserver, of een mobiele app installeren voor toegang tot de nieuwe cloudschijf). Automatisering en integratie spelen hier een rol: ARS-ICT kan bijvoorbeeld helpen om via API-koppelingen uw nieuwe CRM en facturatiesysteem te laten praten, of om single sign-on in te richten zodat medewerkers niet 10 aparte wachtwoorden nodig hebben. Daarnaast is training cruciaal: neem de tijd om uw team uit te leggen hoe de nieuwe omgeving werkt. Veel zal vertrouwd aanvoelen, maar er zijn altijd wat verschillen. Door een korte workshop of handleiding te geven voorkomt u frustratie en vragen achteraf. Uw medewerkers leren zo ook waarom dit belangrijk is – betrek hen bij het idee dat dit een verbetering is voor de veiligheid en continuïteit van het bedrijf. Als iedereen begrijpt dat “we nu bijvoorbeeld onze klantdata op een Nederlandse server hebben staan, wat beter is voor privacy en zekerheid”, creëert dat draagvlak en misschien zelfs trots binnen het team.

Stap 6: Maak een noodplan (en test het). Gefeliciteerd, u bent nu een heel eind op weg naar onafhankelijkheid! Maar echte onafhankelijkheid betekent ook voorbereid zijn op het onvoorziene. Stel daarom een eenvoudig noodplan op voor uw nieuwe situatie. Bijvoorbeeld: als onze Nederlandse cloudprovider morgen toch een storing heeft, wat doen we dan? Wellicht besluit u om een tweede internetverbinding of back-upserver achter de hand te houden. Of u spreekt af dat als de zakelijke e-mail eruit ligt, medewerkers tijdelijk een Gmail-adres gebruiken om bereikbaar te blijven (met inachtneming van privacy natuurlijk). Het klinkt paradoxaal – we migreren juist weg van Gmail – maar een noodbasis achter glas kan geen kwaad. Het belangrijkste is: voorkom dat u nieuwe single points of failure creëert. Spreid risico’s waar mogelijk. Heeft u nu alles in één Nederlands datacenter ondergebracht? Overweeg dan bijvoorbeeld een back-up in een ander datacenter te bewaren. Gebruik bij voorkeur meerdere leveranciers voor verschillende functies, zodat niet alles van één partij afhangt. En test uw noodprocedures: eens per jaar een “wat als”-oefening kan geen kwaad (“Wat als onze cloudomgeving onbereikbaar is, hoe blijven we draaien?”). Zo’n drill maakt duidelijk of u echt onafhankelijk bent of dat er stiekem toch nog zwakke plekken zijn.

Met dit stappenplan bouwt u gestaag aan een robuuste, onafhankelijke IT-omgeving. U hoeft echt niet morgen alles perfect geregeld te hebben; elk onderdeel dat u afpelt van buitenlandse afhankelijkheid is winst. Bovendien zult u merken dat dit traject een mooi moment is om uw IT opnieuw onder de loep te nemen en te moderniseren. Veel bedrijven ontdekken tijdens zo’n migratie dat er efficiëntere manieren zijn om iets te doen, of dat ze dubbelop tools gebruikten die gecombineerd konden worden. Digitale onafhankelijkheid gaat zo hand in hand met optimalisatie van uw automatisering.

Conclusie: onafhankelijkheid = continuïteit (ARS-ICT helpt u graag op weg)

In een wereld waarin digitale spanningen toenemen, is vooruitziend ondernemen een must. Grote instanties discussiëren over nationale clouds en Europese data-soevereiniteit, maar als MKB-ondernemer kunt ú nu al stappen zetten. Door te zorgen dat uw bedrijf niet in slaap valt aan het “Amerikaans infuus”, vergroot u uw eigen overlevingskansen bij digitale tegenslagen. Uiteindelijk draait het om dit inzicht: Onafhankelijkheid betekent continuïteit. Wie niet met één muisklik uitgezet kan worden, blijft de baas over zijn eigen bedrijfsvoering. Dat geeft niet alleen rust in tijden van crisis, maar ook een dagelijks gevoel van controle: u weet waar uw data is en wie erbij kan, u bepaalt onder welke voorwaarden uw software draait.

Natuurlijk, de overgang vergt wat inspanning en expertise. Daar komen wij in beeld. ARS-ICT staat voor u klaar als partner in dit proces naar meer zelfbeschikking over IT. We hebben ruim 20 jaar ervaring met het migreren, integreren en beveiligen van ICT-systemen. Uniek is dat wij flexibel en zonder contracten werken – u zit nergens aan vast. We kunnen op afroep bijspringen als Trusted IT Fixer voor uw bedrijf. Concreet kunnen we helpen bij: een grondige scan van uw huidige IT-omgeving, het in kaart brengen van de Amerikaanse afhankelijkheden, het adviseren over geschikte Nederlandse alternatieven, en vervolgens het veilig migreren van data en het inrichten van de nieuwe oplossingen. Dit alles doen we in goed overleg en tegen een vaste prijsafspraak, zodat u niet voor verrassingen komt te staan. Geen eindeloze abonnementen of langdurige verplichtingen – u krijgt wat u nodig heeft, wanneer u het nodig heeft.

Bent u klaar om de touwtjes weer in handen te nemen en uw bedrijf digitaal toekomstbestendig te maken? Neem gerust contact op voor een vrijblijvend gesprek. We denken graag met u mee over een passend stappenplan. Samen zorgen we dat uw MKB-bedrijf op eigen digitale benen kan staan – ongeacht welke storm er in de wereld woedt. Zo wordt “het ondenkbare” minder eng, omdat u weet: míjn bedrijf blijft draaien, wat er ook gebeurt. Digitale onafhankelijkheid is binnen handbereik, laten we er vandaag mee beginnen!